Schrijven en Redactie

Recensie: Ik blijf hier – Marco Balzano

De kerktoren in de Reschensee

Toen ik de prachtige cover van de historische roman ‘Ik blijf hier’ van Marco Balzano zag, dacht ik: hé die kerktoren ken ik! In 1997 zagen we deze toren in de Reschensee voor het eerst, toen we op weg waren naar onze vakantie in Zuid-Tirol. De bestemming was een dorpje in Vinschgau, nabij Schlanders. We stopten verwonderd op de parkeerplaats en maakten foto’s. Wat betekende deze kerktoren? Wie zette er nou een kerktoren in een meer? In een mededelingenkastje zagen we zwart-wit foto’s met een verhaal in twee talen er bij. Hier stond ooit het dorp Graun, begrepen we uit de Duitstalige versie. De kerktoren stond daar als een onverzettelijke herinnering aan dit dorp. De tweede taal met uitleg was niet zoals gebruikelijk in het Engels maar in het Italiaans.

We ontdekten dat Zuid-Tirol tweetalig was. Althans, de bewoners spraken Duits, -meer Oostenrijks Duits- en onderling dialect, maar beheersten daarnaast de Italiaanse taal. Het viel ons al op dat alle plaats- en streeknaamborden langs de weg in twee talen werden aangekondigd. In de loop der jaren, we zijn er tot 2017 elk jaar één of meer keer geweest, leerden we van de mensen daar -en ook uit de krant- dat die tweetaligheid een hekel punt is. In de eerste helft van de vorige eeuw afgedwongen door de Italianen, toen hun machtsmisbruik aan de orde van de dag was.

Niet lang geleden bereikte die gedwongen tweetaligheid opnieuw een hoogtepunt, of misschien beter gezegd: een dieptepunt, en kopte de ‘Dolomiten’, het dagblad van de Zuid-Tirolers met ‘Schilderstreit’. Een nieuwe machtsvertoning van de Italianen om het inmiddels tot autonome provincie verworden Zuid-Tirol te onderwerpen. Alle wegwijzerbordjes in de bergen moesten in twee talen worden omgezet, want de Italianen konden verdwalen op de Duitse benamingen. Nu hebben wij met onze kinderen heel wat kilometertjes gelopen in de bergen en ik kan me herinneren dat het gros van de bordjes al in twee talen stond, maar dat was klaarblijkelijk niet genoeg. De ‘streit’ zat hem niet alleen in de vertaling maar ook in het feit dat het binnen een veel te korte termijn moest gebeuren, een onmogelijke taak. Volgens een van de Zuid-Tirolers, was dit idee bedacht om de aandacht af te leiden van de financiële schuld die Italië aan Zuid-Tirol had.

Samenvatting verhaal

Met deze wetenschap ben ik ‘Ik blijf hier’ van Marco Balzano gaan lezen. Het verhaal is in drie delen geschreven en wordt verteld vanuit het perspectief van Trina, die opgeleid is tot lerares. In 1923 geeft Mussolini opdracht om de straten, beekjes en bergen andere namen te geven. En zelfs de teksten op grafzerken. Er kwam een verbod om Duits te spreken. Het werk van de Zuid-Tiroolse leraren werd ontnomen en er kwamen veel minder goed geschoolde Italiaanse docenten voor in de plaats. Om aan werk te komen moest Trina Italiaans leren. Om indruk te maken op Erich, op wie ze heimelijk verliefd is, en op verzoek van de pastoor, gaat ze clandestien Duitse les geven aan kinderen. Dit doet ze afwisselend in schuurtjes, kelders en zolders. Ze weet haar vriendin Barbara, die ook tot lerares is opgeleid, te overtuigen hetzelfde te doen, maar haar klas wordt ontdekt en Barbara wordt gearresteerd en verbannen. De familie van Barbara neemt het Trina zeer kwalijk.

De al in 1911 aangekondigde bouw van de dam gaat steeds concretere vormen aannemen.  Met tussenpozen protesteert Erich tegen dit plan. Erich is veeboer en herder van zijn schapen. De weilanden waar zijn dieren op grazen dreigen als dit plan doorzet onder water te lopen.

Erich en Trina trouwen en krijgen twee kinderen: Michael en Marica. Marica wordt op zekere dag zonder enige aankondiging meegenomen door haar kinderloze schoonzus en zwager, die geen toekomst meer in Graun zien. Er begint een zware tijd voor Trina, die haar dochter vreselijk mist en haar tevergeefs en eindeloos zoekt. Trina heeft veel steun aan haar moeder. Op een dag ontvangt ze een briefje van haar dochter, waarin ze uitlegt dat haar vertrek haar eigen keus was. De pijn om het gemis wordt anders.

In het tweede deel vluchten Erich en Trina vanwege de oorlog hoog de bergen in. Wat er zich daar allemaal afspeelt in de bergen en in het derde en laatste deel verklap ik niet.

Mijn mening:

De schrijfstijl van de auteur is sober, zonder eindeloze decor- en persoonsbeschrijvingen, waardoor het boek onnodig dubbeldik wordt. Buiten dat, het decor zit na al die jaren wel in mijn geheugen gegrift, dan wel op mijn netvlies gebrand. Bij het noemen van alleen de naam Ortler (overigens de enige naam die in het Duits wordt genoemd) zie ik de majestueuze hoogste bergtop van Noord-Italië met haar dikke pak eeuwige sneeuw en het Etschtal op de voorgrond weer voor me. Het pakkende verhaal is evenmin een opsomming van historische feiten. De gebeurtenissen zijn in romanvorm op een natuurlijke manier door het verhaal verweven, passend bij het onderwerp en de tijd waarin het verhaal zich afspeelt. Hierdoor leest het verhaal prettig, je blijft niet haperen op zinnen en woorden en je gedachten dwalen niet af. Kortom: je blijft bij de les. Het verhaal speelt zich in chronologische volgorde af, met af en toe een flashback en een flashforward in een enkele zin of alinea. Het is alsof Trina het verhaal aan de schrijver heeft verteld en hij het voor haar opschreef. Door het lezen van dit verhaal begrijp ik de geschiedenis van Zuid-Tirol veel beter. En wie de geschiedenis begrijpt, begrijpt ook de toekomst. Ik begrijp nu beter de karaktertrekken van de Zuid-Tirolers, hun humor, hun ernst, hun arbeidsethos en de manier waarop ze feesten vieren.Thema’s die onder andere aan bod komen zijn hoop, wanhoop, volharding, vasthouden, loslaten, gelatenheid en weer doorgaan.

De moeder van Trina zegt hierover:

“Verdergaan is de enige toegestane richting, anders had God ons wel ogen aan de zijkant gegeven. Zoals vissen.”

De schrijver heeft me met zijn verhaal weten te raken op meerdere vlakken, van verontwaardiging, liefde tot verdriet, dat als een koude hand om mijn hart greep. Ik heb het verhaal als boeiend en tegelijkertijd  hartverscheurend en aangrijpend ervaren.

Als je je in geschiedenis interesseert en met name Zuid-Tirol dan is deze historische roman oprecht een aanrader.

Enige minpunt is, maar het boek niet minder lezenswaardig maakt, dat alle plaatsnamen in het Italiaans worden genoemd. Maar dit kan natuurlijk ook de keus van de vertaler zijn. Voor mijn gevoel strookte dit gegeven niet met de inhoud van het verhaal. Tijdens het lezen van de plaatsnamen vertaalde ik ze automatisch naar het Duits. Resia naar Reschen, Curon naar Graun, Malles naar Mals, Glorenza naar Glurns,  Sluderno naar Schluderns, Silandro naar Schlanders, Castelbello naar Kastelbell, Merano naar Meran. De streeknaam Val Venosta naar Vinschgau. En last but not least: de rivier de Adige naar Etsch.

Tot slot

De toren in de Reschensee: ik heb er ontelbare foto’s van gemaakt in verschillende seizoenen. Ik heb er zomers bij gepootjebaad en ’s winters over het ijs naar toe gelopen om de toren te omhelzen. Maar de foto’s die ik er voortaan van ga nemen, zullen na het lezen van dit boek een diepere betekenis krijgen. In mei van dit jaar hopen we er weer naar toe te gaan. Ik houd je op de hoogte.

Ik blijf hier
Ik blijf hier
roman
Score 4.8 van 5 sterren.
Op voorraad. Voor 23:00 uur besteld, morgen in huis
Gratis verzending!
Klik om dit product bij bol.com te kopen

De flaptekst van het boek:

Hoe een dorp in de bergen zich verzet tegen zijn eigen verdrinkingsdood.
Het in Trentino (Zuid-Tirol) gelegen Curon, Graun im Vinschgau in het Duits, is een plek op het breukvlak van de geschiedenis. Nadat Mussolini in 1923 aan de macht is gekomen wordt de bevolking het gebruik van hun moedertaal ontzegd. Het Duits wordt zelfs van de grafstenen gewist.

Trina, studerend voor onderwijzeres, ziet zich aldus van haar toekomst beroofd. Ze trouwt met Erich, die zich verzet tegen de gedwongen italianisering van de regio en de aanleg van een dam die het dorp uiteindelijk onder water zal zetten. Sommigen richten hun hoop op nazi-Duitsland. Dit slaat in het dorp en ook in het gezin van Trina en Erich een diepe kloof.

Wat Je Misschien Ook Leuk Vindt...

No Comments

Leave a Reply

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.